آموزش و پرورش وجهانی شدن

مقدمه :

انسان نخستین در ضمن تلاش برای تا مین مواد ضروری حیات ، به تدریج بر دانش و تجربه خود افزودهو راه شناخت نیازها وآرزوهای خود و شیوه یبیان آنها را آموخت و به این تر تیب به نیروی اندیشه و خرد خود شکل داد که تحول بزرگی بود .بطور کلی نژاد های گونا گون بشر در جریان هما هنگ کردن خود با انواع محیطها و شیوه های زندگی ،از دوران ما قبل تاریخ تا کنون تغییر چندانی نیا فته اند  . با این همه انسان امروزی ، لحظه ای از تسخیر محیطهای  تازه باز نایستا ده اند و از برکت دانش های روز افزونی که نسل به نسل به او رسیده است ، توانسته که در هر نوع محیطی ، شرایط یک زندگی سالم را برای خود مهیا سازد و تحت تاثیر جوهای نا مناسب و آلوده قرار نگیرد و جسما"و روحا" قابلیت تحمل هر مشکلی را در خود فراهم  سازد . در تاریخ تعلیم و تربیت هر قدر به گذشته های دور تر می رویم ، آموزش و پرورش را لا زمه طبیعی جوامع بشری می یابیم . تعلیم و تربیت در سر نوشت جامعه و درتمام مراحل پیشرفت و باروری آن سهیم بوده و خود نیز همواره گسترش یافته است . رسالت تعلیم و تربیت ، پرورش انسان پرسش جویی است که می خواهد از قیدهای بی شما ر و گوناگون وجودی خود رها گردد ، راه تکامل همه جانبه خود را فراهم سازد ، تا آنجا که ممکن است به رموز مو قعیت فردی و اجتماعی خود و دنیای متغییری که در آن زندگی می کند آشنا شود ، با دنیا و انسانهایش مرتبط گردد ، زندگی دهد ، زندگی کند و زندگی خود را با عشق و دانش شکوفا سازد .    (3)

امروزه بحث جهانی شدن برای جوامع در حال توسعه ، منجر به بروز چالشهایی شده است . این شرایط ، برای آ موزش و پرورش و نظام تعلیم و تربیت ، مسائل جدیدی از قبیل تغییرات سریع ، باز سازی برنامه ها ، انتقال انبوه دانشهای قدیم و جدید ، مسائل مدیر یت و سازماندهی را بوجود آورده است .

در آموزش جدید به جای تکیه بر روشهای سنتی حافظه پروری به روشهای تحقیق و حل مسئله توجه می شود و فراگیران را به مهارتهای تصمیم گیری و رویارویی با مسائل پیچیده مجهز می کند . در رویکرد جدید ، مهارتهای ارتباطی و اجتماعی جزو مهمترین اهداف تعلیم و تربیت قلمداد می گردد و به جای تکیه بر تمرکز در برنامه ها و یکسان سازی ، به تفاوتها احترام گذارده می شود در رویکرد جدید ، انقلابی  در یاد گیری صورت میگیرد و رسانه هایی چون تلوزیون، رادیو، کامپیوتر، اینترنت، و... از طریق آموزش از راه دور بر جریان اطلاعاتی کنترل ونظارت دارد . اند یشمندان تعلیم و تربیت معتقد ند که هنر آموزش زمانی شکوفا و پویا خواهد شد که یک ابزار بیانی و رساندن پیام برای نیل به هدف های آموزشی در اختیار معلمان باشد .   (2)

دراین مقاله تلاش میکنیم به طور اجمال پاسخهایی در خور برای سوالات زیر بیابیم

1-جهانی شدن چه ارتباطی با آموزش و پروش دارد ؟

2-آیا کشوری میتواند در راه جهانی شدن گام برندارد ؟

3-کشور ما در سیر جهانی شدن چه جایگاهی را به خود اختصاص داده است ؟

4-آموزش و پرورش کشور ما در سیر جهانی شدن لازمست چه توانمندیها یی را کسب کند ؟

0جهانی شدن به چه معنا است

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مالکوم وارتز ر ، جهانی شدن را ((فرایندی اجتماعی که در آن قید وبندهای جغرافیایی بر روابط اجتماعی و فرهنگی از بین می رود و مردم به طور فزاینده از کاهش این قیدو بندها آگاه می شوند )) تعریف می کند .

((پل کوک )) جهانی شدن را در گسترش روابط و پیوندهای گوناگون بین دولتها و جوامع که نظام نوین را تشکیل می دهند و فرایندهایی که رخدادها، تصمیم ها و فعالیتها در یک بخش از جهان  می تواندپیامدهای مهمی برای افرادو جوامع بخش کا ملا"مجزایی از جهان در برداشته باشد ، تعریف می کند ( 4  )

آنتونی گیدنز- جامعه شناس – جهانی شدن را اینگونه تعریف می کند : ((جهانی شدن به معنای گسترش روابط اجتماعی و اقتصادی  در سراسر جهان است . در یک نظام جهانی ، جنبه های متعددی از زندگی مردم از سازمانها و شبکه های اجتماعی تاثیر می پذیرند که هزاران کیلومتر از آنها دور تر هستند . در این وضعیت جهان را باید به عنوان یک نظام واحد قلمداد کرد .))    (5)

جهانی شدن در زبان انگلیسی معادل (Globalization ) در نظر گرفته شده است . در زبان عربی  نیز کلمات ( العلوله ) و( الکوکبه) معادل جهانی شدن و یا جهان گرایی ترجمه شده اند که عمدتا" کلمه ( العلوله ) مورد استفاده قرار میگیرد .

در رابطه با ارایه تعریفی  جامع و مانع از جهانی شدن ، میان صاحب نظران و اندیشمندان اجماع نظر حاصل نشده و هر دسته از آنان به تناسب برداشتی که از این پدیده دارند و پیش زمینه های ذهنی و ایدئولوژی سیاسی که بدان تعلق دارند ، تعریف خاصی از این پدیده دارند.  در برخی از این تعا ریف ، جنبه اقتصادی جهانی شدن غلبه دارد و در برخی دیگر ابعاد سیاسی ، فرهنگی و یا ارتباطی آن بیشتر مد نظر قرار می گیرد .

از این رو در خصوص جهانی شدن ارایه تعریف کامل و در عین حال مورد قبول همگان امری کاملا"دشوار است .   (4)

 

 

درمورد اینکه روند جهانی شدن از چه تاریخی اغاز شده ، اختلاف نظر بسیاری وجود دارد . اقای محمد حسین رفیعی شروع ان را به 3000 سال قبلو دورانی نسبت میدهند که فراعنه مصر و اسکندر مقدونی ادعای جهانی کردن حکومت خود را داشتند اما ما شروع جهانی شدن به این معنای مدرن را به سال 1970نسبت می دهیم که آقای دکتر کلاوس شواب عده ای از مدیران رده بالای اروپایی را در دهکدهای در سوئیس به یک ضیافت غیر رسمی دعوت کرد در این جلسه دکتر شواب ( که رشته تحصیلی اش مدیریت بازرگانی بود ) برای مدیران طراز اول اروپا از گسترش صنعت و تجارت در سطح جهان صحبت کرد و افقهای جدیدی در بازار یابی را به آنان نشان داد(  5).

در سالهای پایانی دهه1960 میلادی تحت تاثیر انقلاب ارتباطات و تقسیم کار جهانی ، دامنه ی جهانی شدن به کلیه عرصه ها و حوزه های فرهنگی ، سیاسی ، اجتماعی و دیگر شئون زندگی ملتها سرایت نمود و تمام این حوزه ها را متا ثر از خود ساخت . (4)

آموزش و پرورش به چه معنا است.

.قبل از بازنمودن بحث پیرامون جهانی شدن وارتباط آن با آموزش وپرورش لازم است که واژه آموزش وپرورش را تعریف شود. در فرهنگ تعلیم وتربیت واژهEducation آموزش وپرورش اشاره به نظام آموزشی هرکشوری دارد که یک جریان سیتماتیک منظم .هدفدار به منظورتربیت ورشد استعدادها برای رسیدن به کمال مطلوب است .پس اموزش وپرورش فرایندی است که طی چند ین سال برای یک فرد قابل تحقق است در نتیجه یک نظام هدفمند است که اهدافش در بلند مدت متبلور می شود و باعث رشد سطح فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی و توسعه پایدار یک جامعه خواهد شدبنا به این ضرورت است که نظام آموزش و پرورش باید مسبوق به اصلی و متوجَه هدفی باید باشد و تلاشهای کورکورانه و آزمایش و خطا در آن جای ندارد و اهداف غائی و واسطه ای آن می بایست دقیقاً معین ومشخص شوندو نقش آن بر گرفته از عناصر آن است که به صورت نظام دار و منطقی با هم ارتباط دارند و هدف والای ان به ظهور رساندن استعدادهاست تا به تک تک احاد جامعه امکان دهد برای شکوفا ساختن استعدادها ، علایق و ذوقهای خود آزادانه تفکر نموده و بکوشند .( 11)

آنچه از طریق تعلیم روزانه ی معلم حاصل می شود فقط بخش کوچکی از اثر و رسالت مدرسه است .آموزش و پرورش رسمی ، هم کوششهای معلم برای انتقال دانش ومهارت زمان به نسل جوان و هم آن سلسله فعالیتها یی را که نقش سازنده ی رفتاری دارند ، در بر می گیرد .

محتوای آموزش وپرورش باید به صورتی تهیه شود که بین وقت و سرمایه و کار مصرفی برای تربیت هر فرد و نتیجه ای که از این سرمایه گذاریها حاصل میشود تعادل و تناسب مطلوب را برقرار کند ک. این موازنه و تعادل هم در گرو برنامه ی موثر و مفید است و هم به اجرای سنجیده و دقیق آن برنامه بستگی دارد .(7)

آموزش جوانان طی سه قرن اخیر رفته رفته تغییرات اساسی یافته است. نسلهایی که در مدارس قدیم بیشتر به یادگیری ، خواندن ، نوشتن ، حساب کردن ، ادبیات ، فنون مناظره می پرداختند ، جای خود را به نسلهایی سپردند که دروس علمی را با توجه به کاربردهای صنعتی آن طبق برنامه ای منظم ، در جریان یک آموزش و پرورش عمومی فرا می گرفتند. به این ترتیب به آموزش و پرورش قدیم که خانواده ، معلم ، کتاب و دانش آموز بود ، محملی جدید یعنی بهره گیری از وسایل کمک آموزشی مانند آزمایشگاه و برنامه های کارآموزی ، نیز افزوده شد. از حدود 30 سال پیش ، باتوجه به سرعت تغییر و تحول در علوم و تکنولوژی ، لزوم اعمال نگرشهای جدید در برنامه های آموزش و پرورش در سطح جهانی ، احساس شد و ارزش آموزش و پرورش به عنوان ابزاری برای ارتقاء ظرفیت کار و تولید مطرح شد. از حدود سالهای 1340/1960 سرمایه گذاری برای آموزش و پرورش در دنیا نه فقط به این دلیل که از حقوق اساسی بشر است ، بلکه به خاطر ""بازده های اقتصادی "" آن آغاز گردید. از همین سالها بود که نه فقط در نظام آموزش رسمی بسیاری کشورها تغییر داده شد ، بلکه باتوجه به مشکلاتی که همیشه در اعمال تغییر در نظامهای رسمی وجود دارد ، بهره گیری از امکانات آموزش غیر رسمی ، که نسبت به روشهای رسمی انعطاف پذیرتر هستند نیز به عنوان محملی جدید برای آموزش و پرورش مطرح شد و استفاده از آنها رفته رفته توسعه یافت. نمایشگاهها ، تلویزیون ، موزه ها و ، مراکز آموزشی و فرهنگی و خانه های علم از ابزارهای این محمل جدید محسوب میشوند  .  ("12)

جهانی شدن وآموزش و برورش

جهانی شدن فرایند رو به گسترشی است که تمامی عرصه ها را در نوردیده و تمامی کشورهای جهان را به طریقی درگیرکرده است وجهان رادهکده ای نموده که در آن وظیفه مرزهاتنها حداقل تعیین قلمرو کشورهاست و همه چیز در دنیای بین الملل وجوامع در حال انتقال است جهانی شدن واژه ای است که حرکت تمام کشورهای دنیا را به سمت یک موجودیت واحد توصیف می کند و درپاسخ به پیشرفت های فناورانه،سرعت وسهولت در جابه جایی اطلاعات ابداع شد و تاکید بیشتر آن در اوایل بر آزادسازی سرمایه وتجارت کالا و خدمات بود وبعدها عرصه های دیگر رانیز در نوردید واز لحاظ تاریخی همان مدرنیته و پست مدرنیته بزرگ شده است با این تفاوت که مبنای اندیشه این لیبرال و دموکراسی است وبه برکت فناوری اطلاعات و تکنولوژی ارتباطات، سرمایه ونیروی کار مواد اولیه ،تفکر واندیشه،آداب و رسوم، فرهنگ وباورهای اجتماعی ،تولید ومصرف فرهنگ به سرعت قابلیت انتقال پیدا کرده است .جهان به جای واگرایی به سمت و سوی همگرای و هم اندیشه ای گام بر می دارد ازسوی دیگر تحوَلات سریع آنتروپی را درجامعه جهانی ایجاد نموده است . از ویژگیهای جهانی شدن می توان به کاهش اقتدار دولت و ملت ها و افزایش نقش شرکتها و سازمانها ی جهانی و فراملیتی اشاره نمود.مع الوصف جهانی شدن عبارت است از گسترش مقیاس و میزان رشد سرعت وتعیین تاثیرگذاریهای دیگران برجریانات و الگوهاوتعاملات اجتماعی جوامع دانست که حاکی از جابه جایی و یا دگرگونی در سازماندهی نیروی انسانی وساختارهای جدید باشد که جوامع را به یکدیگر متصل نموده و روابط قدرت را درجهان گسترش می دهد .از چالشهای عمده جهانی شدن که در فراروی کشورها قرار دارد می توان به مواردی ذیل اشاره کرد :
• چگونکی مدیریت بر مفهوم جهانی شدن
• تاثیر گذاری براندیشه جهانی شدن
• هویت ملی و اضمحلال فرهنگی
• نبود جنبه مقدس درجهانی شدن
• تجارت جهانی و تبعات آن بر کشورهای توسعه نیافته و چگونکی همگام شدن با اقتصاد جهانی
• اراده سیاسی و مقبولیت و اختیارات دولت ها وملتها
در عین حال پرداختن به مسئله جهانی شدن وتطبیق با قواعد آن در تمام بخشهای جامعه یک ضرورت انکار ناپذیر به نظر می آید و از آنجا که مسئولیت ایجاد تحول د رهر جامعه بانظام آموزشی است بنابرین باید از آموزش وپرورش آغازنمود وبارویکردی تازه به نظام آموزشی، نوسازی جامعه را اغاز کرد چون هیچ کس نمی داند که آینده آبستن چیست. لازم به ذکراست که در بحث جهانی شدن نبایداز نظام آموزشی انتظار داشت که بتواند دریک جامعه نابرابر،برابری به وجود آورد ودر یک نظام اجتماعی غیر عادلانه، عدالت برقرار سازد چراکه خود نظام آموزشی جزئی از کل جامعه است که به ناچارویژگیهاو خصوصیات همان جامعه را خواهد داشت .(11)                                                                                                                      
انفجار دانش در علوم و فناوری و توسعه آن به کلیه شئون زندگی انسان و از جمله به حوزه ی تعالیم وتربیت موجب شده که نظام های آموزشی نیز از این فناوری های جدید برای توسعه اشکال جدید آموزشی مانند آموزش از راه دور ، آموزش باز ، آموزش مجازی و غیره استفاده کنند . به علاوه ورود رایانه ها به نظام آموزش ، نظام یاد دهی – یادگیری و آموزش سنتی را تحت تاثیر قرار داده است . مهمترین نکته این است که ورود فناوری های جدید به آموزش ، رشد بی سابقه دانش و جهانی شدن ، مشکلات بسیاری را نیز در آموزش موجب شده وچالش های جدیدی را برای این نهاد به وجود آورده است ، چالشهایی همچون :آموزش کلیه افراد در سراسر زندگی ،تربیت معلمانی نخبه وتوانمند به عنوان عامل توسعه در جامعه اطلاعاتی ، تحول در ساختارآموزش و پرورش، استفاده از فناوری های اطلاعاتی ، وارتباطی در آمو زش، مدیریت غیر متمرکز و انعطاف پذیر، شهروندانی در ابعاد مختلف و غیره .

جهانی شدن موجب شده است که در بسیاری از موارد مرزهای سنتی آموزش و حتی فناوریها از بین برود و یا نیازمند آن است که دوباره تعریف شود . برای مثال ،  ازبین رفتن مرز بین دولتهای ملی و جامعه جهانی ، بین فرهنگ ملی و خرده فرهنگ های تشکیل دهنده آن، بین مدرسه و جامعه محلی ،بین خانه و مدرسه، بین آموزش و کار ، بین کار و موسسات یادگیری، بین آموزشهای رسمی و آموزش غیر رسمی ، بین برنامه درسی از قبل تنظیم شده و انتخاب افراد، بین فراگیرو معلم ،بین والدین و فرزندان  آنها ، بین انسان و و ماشین و حتی بین رشته ها ی مختلف با عث ایجاد چالش های عمده ای در آموزش شده است که به منظور برخورد با آنها و انطباق با تغییرات پیش آمده ، باید برنامه ریزان و مربیان آموزشی ، گامها یی فوری و متهورانه برای تجدید سازمان آموزشی در تمام جنبه ها و ابعاد بردارند و بدیهی است که غفلت در این کار به معنی سلب مسئولیت به نفع جهانی شدن و جریان آن است .

از مطا لعه وضعیت موجود در آموزش و پرورش کشورمان می توان دریافت که در طول سالهای گذشته ، هیچ تلاش موفقیت آمیزی برای شناسایی این چالشها و مقابله با آنها بعمل نیامده و نظام آموزش کشور ما کماکان به روش سنتی خود ادامه می دهد .

تربیت معلمان هنوز به صورت سنتی صورت می گیرد و نحوه تربیت آنها دردوره های مختلف به دلیل بسته بودن مدار تعلیم و تربیت و عدم ارتباط آن با سایرنهادهاوبامسایل روز جهانی ، چندان مثمر ثمر نیست و معلم تربیت شده فاقد ویژگیها وتوانمندی هایی است که یک معلم متخصص در قرن بیست و یکم بایددارا باشد . نظام آموزشی کشور ما تنها شاهد چالشهای قرن بیست ویکم نیست ، بلکه چالشها ی باقی مانده از قرن بیستم را نیز باید جواب گو باشد و این امر مشکلات آموزشی مارا دو چندان می کند .برای مثال در حالی که هنوزحدود 18درصداز مردم کشورما از بی سوادی رنج می برند و از این بابت تاثیرمنفی بر اقتصادکشور وارد می آورند، بی اطلاعی بسیاری از رایانه می تواند به بی سوادی جدیدی منجر شودکه تبعات آن می تواند به مراتب بد تر از بی سوادی باشد .  (1)

در این قرن اطلاعات، دانش و آگاهی ، معادل توانایی انسان و بزرگترین سرمایه ی سازگاری او با دنیای جدید است . عصر کنونی ، معرف و بیانگر تمام نمای شعر معروف فردوسی بزرگ است که (( توانا بود هر که دانا بود )) و دنیای اینترنت ، به منزله ی یکی از کار ساز ترین و فراگیر ترین ابر رسانه ها می تواند در تقویت این سرمایه کمک کند .

هم اینک میلیون ها پایگاه آموزشی ، فرهنگی ، اجتماعی وهنری در وب های جهانی وجود دارد که هر یک آموزشگاه مجازی ، کاربران اینترنت را با هر گونه نیاز و سلیقه ای تغذیه میکند .

اینترنت به عنوان یک پدیده جهان شمول ، امکان و فرصتی برای کار بران فراهم می کندکه بتوانند تمام اطلاعات و خدمات مورد نیازخود را هر زمان ، هر کجا و به هر میزان که بخواهند ، دریافت کنند .(6)

پیچیدگی جهانی که در آن زندگی میکنیم اقتضا میکند که ما فناوری خود را با پیشرفتهای موجود هماهنگ کرده و آن را متناسب با نیازهای جامعه به روز نما ئیم . زندگی بهتر در این جهان مستلزم استفاده از فناوری اطلاعات است . پیشرفت سریع دانش بشری در قرن حاضر ، متنوع شدن نیازها ، تحولات سریع فناوری بویژه در زمینه ارتباطات تغییرات عمده ای را بر جهان گذاشته و خواهد گذاشت .استفاده از رایانه در انجام امور مختلف یک سازمان ، ایجاد دولت الکترو نیکی ، تجارت الکترو نیکی ، ایجاد دانشگاه ها و مدارس مجازی ، همگی محصول گسترش اینترنت و بطور کلی فناوری اطلاعات (information technology) است ، امروزه اصطلاح فناوری اطلاعات به طور وسیعی در سطح جهان منتشر شده است  فناوری اطلاعات را علم و مهارت درباره ی همه ی جنبه های به کار گیری کامپیو تر ، ذخیره سازی داده ها و ارتباط تعریف کرده اند . فناوری اطلاعات را می توان بخش فنی اطلاعاتی (system information

/ 0 نظر / 87 بازدید