انسان سالم محور توسعه پایدار

    در فلسفه نوین جهانی سلامتی یک حق اساسی و مهم است و نضج گرفتن وفرضیه انسان محوری در علوم مدیریت ، اقتصاد و حفظ سلامت به عنوان یک سرمایه گذاری اساسی و اجتماعی به عنوان پیش نیاز تحقق امر توسعه و پیشرفت جوامع به صورت خاص مورد توجه برنامه ریزان قرار گرفت.

امروزه دنیای متمدن در آغاز هزاره سوم میلادی و در بحبوحه پیچیدگی ساختارها و گستردگی نظامهای مختلف سازمانی می اندیشد که چگونه در یک مسیر سالم و اثر بخش سازمانها و نهادها را برای ایجاد رقابتهای سالم بسوی توسعه پایدار هدایت کنند.

این فرایند انسان و سلامتی او را به عنوان هدف معرفی می کند و تحقق توسعه و پیشرفت را نیز در سایه شکوفایی این هدف و لا متجلی می یابد.

حال اگر توسعه را بعنوان « بهینه سازی در استفاده از نیروهای بالقوه مادی و انسانی یک اجتماع برای تحقق اهداف جامعه » تعریف نماییم مشخص می شود که نقش انسان سالم بعنوان اساسی ترین و مهمترین عامل جایگاهی خاص می یابد . صاحبنظران توسعه درون زا و پایدار بر این اعتقاد هستند توسعه را بایستی افراد و نیروهای انسانی همان جامعه شکل بخشند . انسان سالم و عاری از معلولیت و آسیب اجتماعی می تواند سنگ بنای توسعه اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی باشد. انسان سالم جامعه سالم را می سازد . اما سوال اساسی این است که تعریف انسان سالم چیست و سلامتی چه مفهوم و ابعادی دارد که اگر انسان دارای ان باشد می تواند محور توسعه قرار گیرد.


انواع دیدگاه در رابطه با سلامت :

الف ) دیدگاه بون شناسان :

    از دیدگاه بوم شناسان سلامتی به برقراری مداوم و تعادل مثبت بین انسان و محیط زیست است سلامتی ارتباط نزدیکی با محیط زیست انسان دارد . محیط زیست مجموعه ای است مشتمل بر موجودات جاندار، زمین ، هوا ، آب و خاک ، منابع انرژی و مواد غذایی اگر چرخه بیماریها و ناتوانیها را به یک مثلث تشبیه کنیم سه راس چنین خواهد بود :

به طور خلاصه هر گونه عدم تطابق و انحراف از قوانین طبیعی و محیطی منجر به بروز بیماریها و ایجاد نقصان در فرایند سلامتی است.

                           انسان

 

             عامل بیماری محیط (واسطه)

ب) دیدگاه طب درمانگرا :

طب درمانگرا سلامتی را به عنوان عدم وجود بیماری یا هر گونه اختلاف در کارکارد اندامهای بدن انسان بررسی می کند در این نگرش فرد بیمار کسی است که یکی از اعضای بدن او دچار اختلال شده و توانایی انجام کار کرد مورد انتظار را نداشته باشد و یا اعضای بدن در ارائه کارکرد از هماهنگی لازم برخوردار نباشند .

ج ) دیدگاه طب جامع نگر :

    این نگرش با در نظر گرفتن جنبه های مختلف شرایط محیطی اجتماعی و عوامل روانشاسی و فرهنگی انسان ، سلامتی او را به عنوان موجودی زیستی ، روانی ، اجتماعی به طرز وسیع و
گسترده تری مورد توجه و بررسی قرار می دهد و سلامتی را به عنوان فرایندی که دارای ابعاد مختلف می باشد مطرح می کند .

ابعاد مختلف سلامتی :

1. بعد جسمانی سلامت :

    این بعد سلامتی ظاهرا قابل درکتر از سایر ابعاد به نظر می رسد و شامل عملکرد و فعالیت مطلوب اعضا جوارح انسان در هماهنگی کامل با یکدیگر می باشد .

برنامه ریزی و ارائه خدمات پیشگیری آموزش بهداشت و کوشش در ایجاد تغییر بهینه در رفتار انسانی به منظور تامین و حفظ این بعد از سلامتی است.

2. بعد روانی سلامت :

    طبق آخرین تعریف سازمان جهانی بهداشت سلامت روانی عبارت است از : حالت توازن بین شخص و دنیای اطراف او و سازگاری شخص با خود و دیگری و برقراری توازن بین واقعیتهای خود (درونی) و واقعیتهای مردم و محیط زیست (بیرونی). وجود اختلال در این بعد از سلامتی تاثیر سوء بر سایر ابعاد خصوصا بعد جسمانی خواهد داشت به طور خلاصه انسانی دارای تعادل روانی است که بتواند با محیط پیرامون ارتباط منطقی برقرار نموده و براساس این ارتباط به صورت کامل و از ابعاد مختلف احساس امنیت و رضایت نماید و همچنین عاری از اضطراب و کشمکش دورنی بوده و با اعتماد به نفس و داشتن احساس خود گردانی و تعادل عاطفی به سوی خود شکوفایی گام بردارد .

3. بعد اجتماعی سلامت :

    این بعد از سلامتی همان دامنه مداخلات فرد با حفظ تمامیت قردی در شبکه اجتماعی تعریف شده است و معمولا با بعد شغلی ادغام شده و با تراکم کلی با ابعاد دیگر سلامتی به منظور ایجاد موفقیت فردی نقش اساسی را ایفا می کند در این بعد از سلامتی در عین اینکه فرد دارای شخصیتی خاص و منحصر به فرد می باشد در فعالیتهای شغلی ، گروهی و اجتماعی حضور پیدا
می کند و ارتباط سالم و مناسبی را  با جامعه برقرار می نمایند ، فردی که دارای سلامت اجتماعی است از حضور در جامعه و فعالیت جمعی احساس رضایت و آرامش و امنیت می کند .

لازم به ذکر است این بعد از سلامتی مانند سایر ابعاد سلامتی متاثر از وضعیت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، نظامی است که فرد در آن زندگی می کند .

4. بعد عاطفی سلامت :

    بعد عاطفی سلامت در کنار بعد روانی و به طور مجزا در ایجاد رضایت فردی و جمعی دخیل می باشد و آنچه که تحت عنوان رفتار عاطفی یا سلامت عاطفی مورد توجه روانشناسان و مددکاران اجتماعی است عکس العملهایی است مثل خشم ، خنده ، گریه ، عشق ، نفرت ، محبت ، ترس و موارد دیگر که هر انسان سالم باید به نسبتی در قالب و چارچبهای فرهنگی جامعه و در شرایط مناسب به صورتی متعادل از خود نشان دهد.

اگر فرد در زمان و مکان و موقعیت مناسب و نسبت به افراد خاص به صورت مناسب و مطابق با الگوهای فرهنگی از خود خشن نشان دهد یا در موقع مناسب خنده و در موقعیت مناسب گریه کند این فرد از سلامت عاطفی برخوردار می باشد.

5. بعد روحی سلامتی :

    در کنار ابعاد دیگر یکی از ابعادهای سلامتی بعد روحی است که همان کمال انسانی ، در جستجوی معنا بودن برای زندگی و تعهد به مبدا اولی می باشد و با تلاش فردی و اجتماعی در زمینه مذهبی،  فرهنگی و اخلاقی ضمن هماهنگی با دیگر ابعاد سلامتی قابل تحقق است. حال با عنایت به مطالب مذکور سلامتی در طی قرنهای متمادی از یک مفهوم ساده و تک بعدی به صورت فرآیندی پویا و به عنوان تطبیق پیوسته در تغییرات زندگی و خواسته های متغیر در ابعاد زمانی مورد توجه قرار گرفته به طوری که نهایتا به صورت یک هدف جهانی و تحت عنوان کیفیت زندگی ارزیابی می گردد.

بنابر فلسفه نوین جهانی سلامتی یک حق اساسی است و بعنوان جوهر زندگی مثمر ثمر جز
مسئولیت های فردی، اجتماعی و جهانی محسوب می گردد و از این لحاظ نیز می توان شاخص سلامت (شاخص توسعه انسانی) را به صورت مثلث ذیل نشان داد.

                                                                                                                                          

1.           امید به زندگی :

 نخستین شکل کمبود بر حسب زندگی اندازه گیری می شود یعنی احتمال مرگ زود هنگام ، در این مورد کمبود بر حسب طول عمر با درصد افراد در معرض مرگ قبل از 40 سالگی مورد سنجش و اندازه گیری قرار می گیرد .

2.           آموزش و پرورش :

در دومین مورد یعنی اموزش مشتمل بر این حالت است که فرد خود را از دنیای مطالعه و ارتباطات محروم بیند و کمبود در این راستا را با درصد افراد بالغی که از سواد محروم هستند مورد سنجش و اندازه گیری قرار می دهند.

3.           زندگی آبرومندانه :

دسترسی به شرایط زندگی آبرومندانه در مجموع مربوط به شرایط است که در حوزه اقتصاد تامین می شود که در این مورد میزان بهره مندی با شاخص ترکیبی دیگر که خود شامل سه متغیر است مورد سنجش و اندازه گیری قرار می گیرد.

1.درصد افراد محروم از آب آشامیدنی سالم

2.درصد افراد از دسترسی به خدمات بهداشتی

3.درصد افراد کمتر از 5 سال که مبتلا به سوء تغذیه هستند.

جدیدترین آمار حاکی از ان است که شاخص توسعه انسانی (سلامت در فرآیندی پویا) در 30 کشور از جمله ایران کاهش یافته بر اساس اولین گزارش سال 1990 کانادا از نظر شاخص توسعه انسانی 1 و ایران شماره 70 را به خود اختصاص داده و این شاخص توسعه انسانی در مردان ایرانی 66 و در زنان 80 و امید به زندگی برای مردان 66 و برای زنان 68 می باشد و متاسفانه این پسرفت و نوسانات طی سالهای 91 تا 99 ادامه داشته و ایران در سال 2000 رتبه 97 را به خود اختصاص داده است و همچنین از نظر شاخص توسعه اقتصادی نیز از رتبه 34 به رتبه 77 سقوط کرده است .

خلاصه بنا به عقیده به بهبود از صاحبنظران توسعه پایدار نمی باشد مگر با همین دگرگونی جامعه که منجر به بهبود سطح زندگی مردم گردد. در فرآیند رشد جوامع بهسازی و نوسازی (انسان و سایر منابع) نقش مهمی را بر عهده دارد .

از دیدگاه علوم اداری و اجتماعی توسعه بستگی به توانایی انسان (انسان سالم) در استفاده از منابع (طبیعی، مال، مادی و معنوی ) و ابزارهای تولیدی تعریف می شود و بدون شک نو اوری و
بهره برداری از توان انسان عنصر اصلی و سازنده توسعه محسوب می شود حال با عنایت دقیقتر به فرضیه نوین جهانی که سلامتی و توسعه انسانی را به عنوان محور اساسی توسعه پایدار جوامع در نظر می گیرد به طور حتم انسان سالم و برخوردار از رفاه اجتماعی و سطح زندگی مطلوب می تواند منشاء تحولات مثبت و تغییرات شگرف در جامعه شود.

با توجه به ابعاد گسترده و وسیع سلامتی به نظر می رسد که تنها قشر پزشکی و برنامه ریزان بهداشتی و با هر ارکان ملی یا منطقه ای به تنهایی قادر نخواهد بود تامین حفظ و ارتقاء این پدیده دائما در حال دگرگونی جامعه باشد بلکه اعتلای کیفی حیات انسانی و سلامت ملی و ارتقا آن نیازمند به یک عزم ملی و مشارکت اجتماعی تمام افراد جامعه و همکاری بین بخشی سازمانهای فعال در سطح جامعه می باشد، که با دستیابی به این مهم است که توسعه پایدار نیز تحقق می یابد.

پایان

 

 

تهیه و تنظیم از : علیرضا ایزدپور

فوق لیسانس مدیریت رفاه اجتماعی و کارشناسی ارشد جامعه شناسی


منابع  مورد استفاده :

1.انسان سالم محور توسعه مجله توانا سال اول شماره اول شهریور 76 صفحه 9

2.توسعه ، جهان سوم و نظام بین الملل دکتر محمود سریع القلم

3.عقل و توسعه یافتگی

/ 2 نظر / 189 بازدید